Topic 2: गंज लागणे आणि प्रतिबंध
गंज लागणे ही एक रासायनिक प्रक्रिया आहे ज्यात लोखंड हवेतील ऑक्सिजन आणि पाण्याशी अभिक्रिया करून खराब होते, आणि त्याला रोखण्याचे उपाय आहेत.
Core concept
गंज (rust) म्हणजे लोखंडाचे ऑक्सिजन आणि आर्द्रतेसोबत अभिक्रिया होऊन आयर्न ऑक्साईड तयार होणे, ज्यामुळे धातू कमकुवत होते.
How it works
ओलावा आणि हवेचा संपर्क गंज लागण्याची प्रक्रिया वेगवान करतो, म्हणून दमट वातावरणात गंज जलद लागतो.
Why it matters
गंज रोखण्यासाठी धातूवर रंग लावणे, तेल किंवा ग्रीस लावणे, किंवा गॅल्वनायझेशन (जस्ताचा थर) करणे उपयुक्त आहे.
Key detail
स्टेनलेस स्टीलसारख्या मिश्रधातूंचा वापर करूनही गंज लागण्यापासून बचाव करता येतो, कारण त्यात गंज-प्रतिरोधक घटक असतात.
Exam highlight
Key diagram

- गंजलेला व रंगवलेला संरक्षित खिळा यांची तुलना दाखवणारे चित्र.
Keywords worth remembering
Trending
Most searched
Study resources
Notes & downloads
Quick notes
• गंज: लोखंड + ऑक्सिजन + आर्द्रता → आयर्न ऑक्साईड.
• यामुळे धातू कमकुवत होतो.
• ओलावा, हवा संपर्क गंज वेगवान करतात.
• दमट वातावरणात गंज जलद लागतो.
• प्रतिबंध: रंग, तेल/ग्रीस लावणे.
• गॅल्वनायझेशन (जस्ताचा थर) उपयुक्त.
• स्टेनलेस स्टील गंज-प्रतिरोधक आहे.
• मिश्रधातू वापरूनही बचाव शक्य.